Blog SportsWebinar > Nowinki > Owies w diecie bezglutenowej – dozwolony czy nie?

Owies w diecie bezglutenowej – dozwolony czy nie?

Owies uznaje się nierzadko za produkt przeciwwskazany dla osób wymagających stosowania diety bezglutenowej. Argumenty, które mają przemawiać za jego eliminacją obejmują m.in. zanieczyszczenie owsa glutenem pochodzącym z sąsiednich upraw, skażenie ziarna podczas jego transportu lub produkcji, a także samą budowę białkową owsa, która w pewnych aspektach przypomina strukturę zbóż glutenowych. Czy osoby cierpiące na celiakię faktycznie powinny wystrzegać się spożywania owsa, czy jednak można go traktować jako bezpieczny, a zarazem niezwykle cenny pod względem odżywczym składnik diety?

O co chodzi z tym owsem?

Owies zawiera więcej białka niż konwencjonalne zboża. Jednak po mimo istotne większej zawartości białka, udział prolamin (aweniny) w owsie wynosi zaledwie 10-15%, gdzie w przypadku pszenicy gliadyny stanowią aż do 80-85% całkowitej masy białka. Co więcej, udział proliny w białkach owsa jest znacznie mniejszy niż w pszenicy, jęczmieniu oraz życie. Jest to o tyle istotne, że to właśnie fragmenty glutenu obfitujące w prolinę oraz glutaminę są odpowiedzialne za szkodliwe działanie u osób chorujących na celiakię.

Aweniny występujące w owsie są więc dużo łatwiej trawione od prolamin występujących w zbożach glutenowych. Aweniny cechują się także znacznie mniejszym powinowactwem do białek komórek prezentujących antygen kodowanych przez geny związane z celiakią (HLA-DQ2.5). Pisząc wprost, aweniny wykazują znacznie mniejszą zdolność do pobudzania układu odpornościowego w porównaniu do prolamin z pszenicy, żyta oraz jęczmienia.

W związku z powyższym, choć struktura białkowa owsa przypomina strukturę zbóż glutenowych to wykazuje jednocześnie istotne różnice, które sprawiają, że owies jest dużo bezpieczniejszym produktem dla osób nietolerujących glutenu w porównaniu do pszenicy, jęczmienia czy żyta.

Bezpieczniejszy – ale czy na pewno bezpieczny?

Choć owies uznawany jest za zboże z natury bezglutenowe, od wielu lat toczą się dyskusje czy faktycznie może być on bezpiecznie spożywany przez osoby wrażliwe na gluten. Argumenty, które nakazują zachować ostrożność przy wprowadzaniu glutenu do diety celiaków obejmują m.in.:

  • Zanieczyszczenie owsa zbożami glutenowymi

Zanieczyszczenie owsa zbożami glutenowymi (zwłaszcza pszenicą oraz jęczmieniem) jest głównym ograniczeniem jego stosowania w diecie bezglutenowej. Skażenie owsa glutenem występuje na tyle często, że przeważająca część dostępnych na rynku wyrobów owsianych nie nadaje się do spożywania przez osoby chorujące na celiakię. Tylko owies oznaczony jako bezglutenowy może być bezpiecznie stosowany w ramach przestrzegania diety bezglutenowej. Uprawianie owsa, które nie będzie skażone glutenem jest skomplikowanym i bardzo złożonym procesem. Owies musi być uprawiany na polach, na których w ciągu ostatnich kilku lat nie uprawiano innych zbóż, maszyny rolnicze nie mogą być wykorzystywane do upraw innych niż owies, zaś samochody używane do transportu muszą być każdorazowo oczyszczane i poddawane kontroli. Każda partia owsa powinna być również poddawana analizie na zawartość glutenu (zawartość glutenu powinna być niższa niż 20 mg/kg produktu). Umówmy się.. Jest to bardzo problematyczny proces. W ostatnich latach opracowano również metody technologiczne oczyszczania żywności ze zbóż glutenowych, dzięki czemu można w sposób względnie łatwiejszy uzyskać produkty owsiane bezpieczne dla osób z celiakią lub alergią na białka innych zbóż. Produkty posiadające symbol Przekreślonego Kłosa wskazują, że dany produkt jest pozbawiony glutenu.

  • Indywidualną wrażliwość na owies

Co interesujące, różne odmiany owsa mogą wywoływać różną odpowiedź ze strony układu odpornościowego. Podczas, gdy niektóre odmiany owsa są dobrze tolerowane, inne mogą cechować się wzmożoną toksycznością. U niewielkiego odsetka osób chorujących na celiakię, owies może powodować zmiany chorobowe typowe dla zbóż glutenowych – prowadząc do atrofii kosmków jelitowych i stanu zapalnego. Ogólnie wydaje się, że odmiany owsa ubogie w aweninę wykazują mniejszy potencjał toksyczny u osób wrażliwych [1]. Jeśli więc tylko niektóre odmiany owsa mogą być bezpiecznie spożywane w ramach diety bezglutenowej, rodzi to pewien problem. Może okazać się, że osoby chorujące na celiakię bardzo dobrze tolerują płatki owsiane jednego producenta, podczas gdy wybór płatków innej marki indukuje u nich objawy chorobowe. Koniecznym wydaje się więc identyfikacja najbardziej odpowiedniej odmiany owsa, cechującej się najniższą możliwą immunogennością wśród osób z celiakią.

Okej, teoria teorią, a co mówią badania?

Do dnia dzisiejszego opublikowano wiele badań klinicznych oceniających bezpieczeństwo spożywania owsa przez celiaków. W 2017 roku opublikowano metaanalizę 28 badań klinicznych i obserwacyjnych w celu oceny bezpieczeństwa stosowania owsa u pacjentów z celiakią. Nie znaleziono dowodów na to, że dodanie owsa do diety bezglutenowej może wpływać na objawy lub przebieg choroby u pacjentów z celiakią. Potrzebna jest jednak większa liczba dobrze skonstruowanych badań [2]

W innym przeglądzie literaturowym stwierdzono, że niezanieczyszczony przez inne zboża owies może być bezpiecznie spożywany przez większość osób z celiakią. Średnie dawki owsa (50-100 g/dzień) są dobrze tolerowane przez większość pacjentów, brakuje jednoznacznych dowodów na szkodliwe działanie większych dawek. Autorzy publikacji podkreślają, że chociaż większość osób cierpiących na celiakię toleruje owies, niektórzy powinni go unikać w celu zachowania remisji [3].

Północnoamerykańskie Towarzystwo Badań nad Celiakią w oparciu o dostępne dowody naukowe, w 2016 roku wydało oświadczenie, w którym większość ekspertów poparło możliwość stosowania owsa wśród osób chorujących na celiakię [4]. Nie przeprowadzono badań tolerancji owsa u osób z nieceliakalną nadwrażliwość na gluten.

Dozwolony, ale…

Choć owies wydaje się być bezpiecznym produktem dla większości osób chorujących na celiakię, należy zachować szczególną ostrożność przy jego wprowadzaniu do codziennego jadłospisu oraz uważnie obserwować reakcję na jego spożycie.

Pacjent przed wprowadzeniem owsa do diety powinien osiągnąć fazę stabilizacji. Owies należy wprowadzać dopiero po ustąpieniu wszystkich objawów celiakii, w tym utraty masy ciała oraz zaburzeń wzrostu, a pacjent powinien przebywać na ścisłej diecie bezglutenowej od co najmniej 6 miesięcy. Dodatkowo, zaleca się monitorować poziom przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej zarówno przed, jak i po wprowadzeniu owsa do diety.

Należy jednocześnie pamiętać, że owies jest produktem bogatym w błonnik oraz inne składniki o potencjalnym działaniu wzdymającym. Jeśli więc osoba wprowadzająca owies do diety doświadczy początkowo wzmożonego wytwarzania gazów, może to być całkowicie normalna reakcja. Jelita stopniowo powinny się przyzwyczaić, zaś liczba oddawanych gazów wrócić do normy. Jeśli jednak objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni lub wręcz jeszcze bardziej się nasilają, można wówczas podejrzewać nietolerancję owsa lub jego skażenie glutenem.

Podsumowanie

Niezanieczyszczony przez inne zboża owies może być bezpiecznie spożywany przez większość pacjentów z celiakią. Takie osoby powinny wybierać produkty, które posiadają na opakowaniu znak Przekreślonego Kłosa. Nie mniej, choć większość celiaków będzie dobrze tolerować bezglutenowe wyroby owsiane, część z nich może reagować na spożycie owsa w sposób podobny do zbóż glutenowych. Jeśli podczas spożywania produktów na bazie owsa występują niepokojące objawy i/lub pogarszają się wyniki twoich badań, koniecznie skonsultuj się z lekarzem i rozważ eliminację tych produktów z diety.

[1] Hoffmanova I., Sanchez D., Szczepankova A., Tlaskalova-Hogenova H.: The Pros and Cons of Using Oat in a Gluten-Free Diet for Celiac Patients. Nutrients 2019, 11(10): 2345.

[2] Pinto Sanchez M.I., Causada-Calo N., Bercik P. et al.: Safety of Adding Oats to a Gluten-Free Diet for Patients With Celiac Disease: Systematic Review and Meta-analysis of Clinical and Observational Studies. Gastroenterology 2017, 153(2): 395-409.

[3] La Vieille S., Pulido O.M., Abbott M. et al.: Celiac Disease and Gluten-Free Oats: A Canadian Position Based on a Literature Review. Canadian Journal of Gastroenterology and Hepatology 2016: 1870305.

[4] NASSCD Summary Statement on Oats. April 2016.

Dodaj komentarz