Blog SportsWebinar > Nowinki > Marnotrawstwo żywności – przyczyny, skutki, sposoby

Marnotrawstwo żywności – przyczyny, skutki, sposoby

Ubytki naturalne, straty czy marnotrawstwo żywności?

W celu dokładnego zrozumienia problemu jakim jest marnowanie żywności należy wyjaśnić znaczenie podstawowych terminów związanych z tym zagadnieniem. Do elementów wpływających na zmniejszenie wykorzystania masy jadalnej żywności zaliczamy: ubytki naturalne, straty oraz marnotrawstwo żywności. W tym kontekście za ubytki naturalne uznawana jest redukcja pożywienia wynikająca ze zmian biochemicznych np. wysychanie oraz fizycznych spowodowana warunkami przechowywania żywności. Termin ,,strat żywności” z kolei określa zmniejszenie masy jadalnej pożywienia wynikające z popełnionych błędów i zaniedbań na różnych etapach produkcji i dystrybucji żywności t.j. : produkcja rolnicza, zbiory, przetwórstwo, magazynowanie i transport. Według definicji FAO (Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) z 2011, poprzez termin strat żywności należy rozumieć wszystkie występujące straty w początkowej fazie łańcucha żywnościowego, natomiast ubytki na poziomie dystrybucji oraz w wyniku zachowań konsumentów opisane są już jako marnotrawstwo jedzenia.

Marnotrawstwo żywności

Ze względu na to, że nie istnieje jedna, powszechnie stosowana definicja pojęcia zmarnotrawionej żywności, Parlament Europejski zaproponował aby opisać ją w następujący sposób: ,,są to produkty spożywcze odrzucone poza łańcuch rolno-spożywczy ze względów gospodarczych, estetycznych lub z powodu zbliżającej się daty utraty przydatności, które nadal jednak doskonale nadają się do spożycia i mogą być przeznaczone do konsumpcji przez ludzi, a które z braku możliwego alternatywnego sposobu wykorzystania przeznacza się do likwidacji i utylizacji, co powoduje negatywne efekty zewnętrzne pod względem wpływu na środowisko, kosztów gospodarczych i braku dochodów dla przedsiębiorstw” [Rezolucja PE, 2012].

Rys. 1.straty w łańcuchu żywnościowym wg. FAO, źródło: Cholewińska P., Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia? NCEŻ IŻŻ, 2019r,

Marnotrawstwo żywności – jak duży to problem?

Raport FAO wykazał, że roczne, wszystkie straty żywności wynoszą 1.3 miliarda ton i stanowi to aż 33% całego wyprodukowanego pożywienia na świecie. W Polsce, poziom wszystkich strat wraz z marnotrawstwem jedzenia szacowany jest na około 9 milionów ton rocznie co daje wynik na poziomie 235 kg zmarnowanej żywności na jednego mieszkańca.

Na poniższej ilustracji przedstawiono procentowy rozkład strat żywności w poszczególnych sektorach według FAO z 2012 roku.

Rys. 2. udział poszczególnych sektorów w stratach żywnosci wg. FAO, źródło: Cholewińska P., Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia? NCEŻ IŻŻ, 2019r

Jakie są skutki marnowania żywności?

Niewykorzystana żywność, a innymi słowy zmarnowana, wywiera wielowymiarowe, negatywne skutki na wielu płaszczyznach życia. Warte podkreślenia jest, że wraz z wszechobecną globalizacją oraz rozwojem cywilizacyjnym nastąpił ogromny postęp w sferze produkcji oraz konsumpcji żywności. Te zmiany przyniosły pogłębiające się dysproporcje między krajami rozwiniętymi, w których dominuje nadkonsumpcja oraz państwami o niskim PKB, których dotyka problem głodu i niedożywienia. Większa zamożność obywateli niektórych krajów wpływa na wzrost konsumpcji, która jest związana także ze zwiększonym marnotrawstwem żywności co bezpośrednio skutkuje wzrostem cen artykułów spożywczych. Większa cena pożywienia z kolei sprawia, że wiele osób rezygnuje z zakupu pełnowartościowych produktów spożywczych.

Można zatem uznać, iż zjawisko marnotrawstwa jest nieetyczne ze względu na generowanie różnic między ludźmi w sferze możliwości zakupu pożywienia. Obecnie mamy do czynienia z dość paradoksalną sytuacją, w której aż prawie 800 milionów ludzi cierpi z powodu głodu i niedożywienia, 2,1 miliarda populacji ma nadwagę lub otyłość, a rocznie marnowane jest 1.3 miliarda ton pożywienia. Według prognoz, jeżeli nie zostaną podjęte działania ograniczające marnowanie żywności ten problem globalny będzie się dalej pogłębiał.

Innym negatywnym skutkiem wynikającym z marnotrawstwa żywności jest zagrożenie dla środowiska z powodu nadmiernego zużycia zasobów naturalnych oraz wpływu na globalne ocieplenie. Przetwórstwo oraz dystrybucja żywności odpowiadają za powstawanie około 20% gazów cieplarnianych. Ponadto wzrost liczby wyrzucanego pożywienia skutkuje koniecznością zorganizowania większej ilości przestrzeni dla odpadów. Według szacunkowych danych na świecie tracone jest ok. 250 km³ wody, która została użyta do produkcji zmarnowanej żywności.

Do skutków ekonomicznych związanych z marnowaniem żywności należą głównie straty finansowe przedsiębiorstw zajmujących się produkcją i dystrybucją produktów spożywczych, a wynika to z braku zapłaty za oferowany towar. Dodatkowe koszty generowane są także poprzez obowiązek zagospodarowania zmarnowaną żywnością w postaci utylizacji, wywozu  na wysypisko czy prowadzeniem działalności zapobiegającej stratom pożywienia.

Żywność marnowana najczęściej

Wyniki raportu Federacji Polskich Banków Żywności oceniającego przyczyny marnowania żywności przez polskich konsumentów z 2018 roku wykazały, że 42 osobom spośród 100 badanych zdarza się wyrzucić zakupioną wcześniej żywność. Najczęściej wyrzacanymi produktami są: pieczywo (49%), owoce (46%), wędliny (45%) i warzywa (37%).

Dlaczego wyrzucamy tak dużo żywności?

Badania konsumenckie przeprowadzone przez IŻŻ z 2016 roku ujawniły, że istnieje wysoki poziom deklarowanego przekonania o wiedzy Polaków na temat zdrowego stylu życia, a jednocześnie niski poziom wykorzystania tej wiedzy w praktyce. Analiza pokazała, że polskich konsumentów charakteryzuje schematyczność działania w kontekście samego robienia zakupów. Najczęściej są one robione w roztargnieniu, pozbawione planu oraz nadal brakuje nawyku czytania etykiet (choć w ostatnim czasie się to poprawiło). Marnowanie tak dużej ilości pożywienia wynika z wielu przyczyn, do których należą w głównej mierze: nieumiejętność zakupu pożywienia w takiej ilości, aby było ono całkowicie wykorzystane w odpowiednim czasie, brak odpowiedniej wiedzy na temat sposobów wykorzystania resztek produktów oraz nieprawidłowe przechowywanie żywności.

Rys. 3. Deklarowane powody, dla których ankietowani wyrzucają jedzenie – Millward Brown 2018r., źródło: Cholewińska P., Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia? NCEŻ IŻŻ, 2019r,

Marnowanie jedzenia – problem globalny

Skala zjawiska marnotrawstwa i strat żywności jest na tyle ogromna, że należy je traktować jako problem globalny. Z wielu badań i analiz jasno wynika, iż marnowanie pożywienia na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego generuje wyłącznie negatywne skutki, które można podzielić na skutki społeczne, środowiskowe oraz ekonomiczne. Mając wiedzę, która pozwala określić przyczyny wystąpienia tego zjawiska, możliwe jest powstrzymanie tendencji wzrostowej ilości marnowanej żywności na świecie. Sposobami, które mogłyby przeciwdziałać temu narastającemu problemowi jest odzyskiwanie produktów spożywczych oraz wykorzystywanie ich w sposób optymalny. Jedną z możliwości zapobiegawczych jest przekazywanie żywności na cele charytatywne. Na świecie produkuje się wystarczającą ilość jedzenia, aby pokryć zapotrzebowanie każdego człowieka, a jednak co ósma osoba cierpi z powodu głodu i niedożywienia. Ważną rolę w przekazywaniu żywności ludziom najuboższym powinny spełniać instytucje charytatywne, takie jak Banki Żywności. Równolegle z chęcią pomocy osobom dotkniętym problemem głodu jest zwrócenie uwagi na ograniczenie nadmiernego konsumpcjonizmu. W ostatnim czasie w coraz większym stopniu zauważa się znaczenie niewłaściwego zachowania konsumentów na ilość zmarnowanego pożywienia. W tym celu należy zadbać o zwiększenie wiedzy oraz świadomości konsumentów odnośnie odpowiedniego gospodarowania pożywieniem w gospodarstwie domowym.

Jak wyrzucać mniej jedzenia? Zasada 4P

Ważne jest, aby konsumenci dokonywali zrównoważonych wyborów żywieniowych i kierowali się tzw. zasadą 4P: planowanie zakupów, przetwarzanie zakupionych produktów, podzielenie się z innymi oraz posegregowanie odpadów. Odpowiednie postawy przeciwdziałające powstawaniu strat żywności wpłyną na poprawę bezpieczeństwa ekologicznego i żywnościowego teraźniejszych oraz przyszłych pokoleń.

 

1. Cholewińska P., Marnowanie żywności. Dlaczego wyrzucamy aż tyle jedzenia? NCEŻ IŻŻ, 2019r,

2. Dąbrowska A., Janoś-Kresło M., Marnowanie żywności jako problem społeczny, Handel Wewnętrzny4(345), SGH, Warszawa, 2013

3. Marszałek A., Czy możliwe jest przezwyciężenie problemu marnotrawstwa żywności, NSaWG, Kraków, 2018

Dodaj komentarz