Choroba refluksowa przełyku – palący problem

Choroba refluksowa przełyku (GERD) jest przewlekłym i coraz powszechniejszym zaburzeniem układu pokarmowego. Ostatni przegląd epidemiologiczny wykazał, że częstość występowania GERD wynosi ok. 23% w Ameryce Północnej, ok. 17% w Europie, ok. 5% w Azji Wschodniej, ok. 21% na Bliskim Wschodzie, ok. 11% w Australii oraz ok. 23% w Ameryce Południowej.

Wzrost częstości występowania GERD może być spowodowany wieloma czynnikami takimi jak : starszy wiek, płeć męska, rasa, przyjmowanie leków przeciwbólowych, spożywanie przetworzonej żywności, palenie, wysokie BMI, niska aktywność fizyczna, czynniki genetyczne oraz obserwowanym w ostatnim czasie zmniejszenie częstości występowania Helicobacter pylori.
Przegląd badań epidemiologiczny z 2018 r. prowadzony przez dr. Yamasaki pokazał, że w ciągu ostatniej dekady (2006-2016) nastąpił znaczny wzrost odsetka młodszych pacjentów z GERD, zwłaszcza w grupie wiekowej 30-39 lat.

Co jest czym?

Refluks kwasowy – stan w którym treść żołądkowa cofa się do przełyku przez nieszczelną klapkę mięśniową zwaną dolnym zwieraczem przełyku.
Zgaga – jeden z objawów refluksu kwasowego, charakteryzuje się uczuciem pieczenia i bólem w okolicy przełyku.
Choroba refluksowa przełyku (GERD) – stan chorobowy, w którym objawy refluksu kwasowego (w tym zgaga) stają się przewlekłe i zdarzają się co najmniej raz w tygodniu.
Refluks krtaniowo-gardłowy (LPR) – schorzenie wywołane przez refluks kwasowy, w którym nieprawidłowo funkcjonują oba zwieracze przełyku (dolny i górny) przez co treść żołądkowa najpierw trafia do przełyku, a następnie do jamy gardłowej i krtani. Może pojawiać się u niemowląt, u których oba zwieracze nie zdążyły się jeszcze w pełni wykształcić.
NERD – postać choroby refluksowej, w której występują typowe dla GERD objawy przy jednocześnie prawidłowym obrazie przełyku w badaniu endoskopowym.

Przyjrzyjmy się statystykom

Według różnych źródeł objawy chorobowe występują codziennie u 4-10%, a tygodniowo u 10-30% dorosłej populacji w krajach zachodnich. W Polsce GERD rozpoznaje się u 36% pacjentów zgłaszających się do lekarza z dolegliwościami brzusznymi. Według szacunkowych danych choroba ta z roku na rok staje się coraz bardziej powszechna, a jej przyczyną może być zmieniający się styl życia i niewłaściwe odżywianie.

Badanie

W 2014r. przeprowadzono analizę polskiej grupy badawczej pod przewodnictwem prof. Jarosza oceniającą związek czynników związanych z nawykami żywieniowymi i zwiększonym ryzykiem GERD. Grupa badana składała się z pacjentów ze szpitala Bródnowskiego w wieku 18-65 lat, u których badania kliniczne potwierdziły diagnozę choroby refluksowej przełyku, natomiast grupę kontrolną stanowiły osoby zdrowe do 65 roku życia (Łącznie w badaniu zgłoszono 513 osób). Narzędziem badawczym był autorski kwestionariusz.
Powyższe badanie nie wykazało związku regularności i szybkości spożywania posiłków na występowanie GERD. Zauważono jednak wpływ małej liczby posiłków (1-2) dziennie na zwiększone występowanie objawów chorobowych. Można założyć, że przy 1-2 posiłkach dziennie każdy z nich jest dużej objętości. Ta obserwacja jest zgodna z teorią biomechaniczną, zgodnie z którą nadmierne (trwające wiele lat) rozciąganie ścian żołądka np. ze względu na duże posiłki i powietrze gromadzące się w dnie żołądka podczas jedzenia prowadzi do osłabienia mechanizmów regulujących funkcjonalność dolnego zwieracza przełyku. Związek między spożywaniem dużych objętościowo posiłków, a zgagą wykazano także w pracach innych autorów.

Najbardziej refluksogenne produkty

  • produkty z dużą zawartością tłuszczu
  • pikantne i kwaśne potrawy
  • owoce i soki cytrusowe
  • warzywa cebulowe
  • pomidory i sok pomidorowy
  • czekolada
  • kawa
  • napoje i produkty zawierające miętę
  • napoje gazowane oraz alkohol

Powyższe produkty powodują lub nasilają objawy GERD za pomocą różnych mechanizmów, np. zmniejszenie napięcia dolnego zwieracza przełyku (LES), opóźnienie opróżniania żołądka czy pobudzenie receptorów czuciowych w przełyku. W badaniu polskiej grupy pacjenci najczęściej zgłaszali objawy po tłustych, smażonych, kwaśnych i pikantnych posiłkach oraz po owocach i słodyczach. Zaobserwowano również, że pacjenci z GERD, częściej niż osoby zdrowe, jedli produkty pomidorowe, owoce i soki cytrusowe, produkty czekoladowe oraz pili herbatę miętową.

Biorąc pod uwagę wyniki badania profesora Jarosza optymalnym zaleceniem dla pacjentów z GERD jest spożywanie co najmniej 3 posiłków, a najlepiej 4-5 dziennie oraz zindywidualizowanie zaleceń żywieniowych w celu eliminacji produktów wywołujących objawy u danej osoby.

Jak rozpoznać GERD?

W 2005 roku na Światowym Kongresie Gastroenterologicznym w Montrealu został uzgodniony podział choroby refluksowej przełyku na jej dwie postacie kliniczne : tzw. zespoły przełykowe oraz pozaprzełykowe.

Zespoły przełykowe :
1. Objawy typowe : zgaga, ból w nadbrzuszu, zaburzenia snu wywołane refluksem, ból w klatce piersiowej
2. Objawy związane z destrukcją błony śluzowej : zapalenie, nadżerki, owrzodzenia i ich powikłania takie jak : przełyk Barretta, rak gruczołowy.

Zespoły pozaprzełykowe
1. O udowodnionym związku z refluksem : refluksowy zespół: kaszlowy, zapalenia krtani, astmatyczny i nadżerek zębowych
2. Zespoły o prawdopodobnym związku z refluksem: zapalenie gardła, idiopatyczne włóknienie płuc i nawracające zapalenie ucha środkowego.

Do innych objawów mogących świadczyć o GERD zaliczamy: regurgitacje (uczucie cofania się treści żołądkowej do tylnej części gardła), dysfagie ( trudność z przełykaniem, uczucie guli w gardle), dyspepsje (dyskomfort trawienny) w postaci odbijania się, nudności po jedzeniu, wzdęć, dyskomfortu po posiłku. Rzadziej występuje ból gardła, chrypa, świszczący oddech, przewlekły kaszel, problem z zębami, infekcje płuc i nie piekący ból w klatce piersiowej

Co powoduje GERD?

Główną przyczyną GERD jest zaburzenie motoryki dolnego zwieracza przełyku.
W chorobie refluksowej obserwuje się zwiększoną ilość i częstość samoistnego rozluźnienia LES.
Znajomość czynników odpowiedzialnych za mechanizm motoryczny dolnego zwieracza przełyku jest kluczowy w diagnostyce choroby i dobraniu odpowiedniej terapii.
W ostatnim czasie zwraca się uwagę na wzrost stężenia histaminy (w wyniku alergii na pokarmy) i jej związku z relaksacją dolnego zwieracza przełyku. Po spożyciu uczulającego pokarmu (w przypadku IgE-zależnej alergii pokarmowej) dochodzi do wielu reakcji śluzówki żołądka : obrzęku, hipersekrecji, zwiększonej perystaltyki, i tachygastrii (nadaktywność pracy żołądka), która może prowadzić do cofania się treści pokarmowej do przełyku. W badaniach nad grupą dzieci z alergią pokarmową odnotowano w 30 – 46% przypadków jednoczesne występowanie GERD.

Dietoterapia

Ogromny wpływ na występowanie i przebieg choroby refluksowej przełyku ma styl życia i nawyki żywieniowe.
Zaleca się spożywanie regularnie mało objętościowych posiłków, bez pośpiechu i dokładnie przeżuwając. Ostatni posiłek najlepiej spożyć na 2-3 godziny przed snem. Z diety należy wykluczyć pokarmy nasilające objawy np. zgagę ( jest to często kwestia indywidualna) oraz zwrócić uwagę na ograniczenie spożywania pokarmów długo zalegających w żołądku ( surowe, ostre, tłuste, wędzone). Należy ograniczyć ilość przyjmowanych napojów gazowanych i zawierających kofeinę oraz alkoholu, a częściej korzystać z płynów o pH zbliżonym do obojętnego, które nie wpływają na relaksację LES. Patrz tab. 1

Ważne jest aby pacjenci unikali leżenia po posiłku oraz unikali dźwigania i schylania. Należy ubierać luźną odzież i unikać wszelkich pasków/ form ubioru zwiększających napięcie tłoczni brzusznej. Szczególnie przy objawach występujących w czasie snu zaleca się uniesienie wezgłowia łóżka. Dla osób z nadmierną masą ciała ważne jest wprowadzenie diety redukcyjnej. Palenie tytoniu jest kolejnym czynnikiem wpływającym na relaksację LES i bez zaprzestania palenia skuteczna terapia może być niemożliwa do osiągnięcia.

Literatura:

Tab. 1: Bartuzi Z., Choroba refluksowa przełyku – standardy diagnostyki i leczenia, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Bydgoszcz, 2017, st. 8.
Jarosz M., Taraszewska A., Risk factors for Gastroesophageal Reflux Disease: the rolę of diet., Przegląd Gastroenterologiczny, 2014; 9(5). 297-301
Tessmer K., Refluks, Wydawnictwo Vivante, wyd. 1, Białystok 2017
Yamasaki Takahisa i inni, The changing Epidemiology of Gastroesophageal Reflux Disease: Are Patients Getting Younger?, Journal of Neurogastroenterology and Motility 2018; 24(4): 559-569



Dodaj komentarz